تنگه هرمز؛ گلوگاه انرژی و قلب زنجیره تأمین جهانی

تنگه هرمز، آبراهه ای ۵۴ کیلومتری در جنوب ایران، از دیرباز به‌عنوان حساس‌ترین نقطه عبور انرژی در جهان شناخته می‌شود. بر اساس داده‌های آژانس اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA)، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از این تنگه عبور می‌کند که معادل یک‌پنجم مصرف جهانی نفت و بیش از یک‌چهارم تجارت دریایی نفت در دنیاست. اما این تنگه دیگر صرفاً یک مسیر نفتی نیست؛ امروز تنگه هرمز به شریان اصلی LNG (گاز طبیعی مایع)، هلیوم صنعتی، مواد شیمیایی پتروشیمی و ده‌ها ماده اولیه حیاتی برای صنعت semiconductor تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۴، قطر روزانه حدود ۹.۳ میلیارد فوت مکعب LNG از این مسیر صادر می‌کرد و امارات متحده عربی نیز ۰.۷ میلیارد فوت مکعب دیگر به این رقم می‌افزود. هر اختلالی در این گذرگاه، نه‌تنها بازارهای انرژی، بلکه کل زنجیره تأمین سخت‌افزار دیجیتال جهان را دچار تلاطم می‌کند. 

تاثیر تنگه هرمز بر بازار جهان

وابستگی صنعت نیمه‌هادی به نفت تنگه هرمز

شاید در نگاه اول، ارتباط میان یک آبراهه خاورمیانه‌ای و یک chip حافظه پیشرفته چندان آشکار نباشد، اما واقعیت زنجیره تأمین صنعت semiconductor چیز دیگری می‌گوید.  Roger Sheng ، معاون تحقیقات شرکت مشاوره فناوری Gartner ، توضیح می‌دهد که اختلال در حمل‌ونقل نفت و گاز، «شکستگی‌هایی در زنجیره بسیار بلند محصولات مشتق از نفت» ایجاد می‌کند. این مشتقات شامل هلیوم، برم، گوگرد و انواع حلال‌هایی می‌شود که در فرآیند lithography و etching ویفرهای سیلیکونی کاربرد دارند.

صنعت نیمه‌هادی به‌شدت به سوخت‌های فسیلی وابسته است، بیش از ۷۰ درصد از نفت خام کره جنوبی از خاورمیانه وارد می‌شود که عمدتاً از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کند. هلیوم با خلوص بالا که در فرآیندهای  lithography ، پلاسما و محیط‌های cleanroom استفاده می‌شود، جایگزین مقیاس‌پذیری در سطح صنعتی ندارد و بیشتر کارخانه‌های تراشه‌سازی کمتر از سه ماه ذخیره این ماده دارند. به‌این‌ترتیب، هر اختلال جدی در تنگه هرمز، مستقیماً توانایی تولید DRAM ، NAND Flash و GPU را در بزرگ‌ترین fab های جهان تهدید می‌کند.

تنگه هرمز و نوسان قیمت RAM و GPU در بازار جهانی

اعداد و ارقام در این بخش، تصویر نگران‌کننده‌ای از واقعیت بازار ترسیم می‌کنند. قیمت spot برای RAM مدل DDR4 شانزده گیگابایتی به رکورد ۷۶.۹۰ دلار رسیده که نسبت به سال قبل رشد ۲٬۳۵۲ درصدی را نشان می‌دهد؛ مدل ۸ گیگابایتی نیز با افزایش ۱٬۸۷۳ درصدی به ۲۸.۹۰ دلار رسیده است. این ارقام نشان‌دهنده یک بحران ساختاری است، نه نوسان چرخه‌ای معمول. 

بر اساس تحلیل IDC ، برندهای بزرگ از جمله Lenovo ، Dell ، HP، Acer و ASUS به مشتریان خود هشدار داده‌اند که در نیمه دوم ۲۰۲۶ با افزایش قیمت ۱۵ تا ۲۰ درصدی روبه‌رو خواهند شد. در بخش GPU نیز به گفته David Pan، متخصص صنعت هوش مصنوعی در Moody’s ، «اقتصاد هوش مصنوعی روی token ها کار می‌کند، token ها به GPU نیاز دارند، و GPU ها به هلیوم قطری، برم اسرائیلی و LNG وابسته‌اند» و همه این منابع از یک گذرگاه ۵۴ کیلومتری عبور می‌کنند. 

تاثیر تنگه هرمز بر جهان

بزرگ‌ترین قربانیان تنگه هرمز

در میان تمام بازیگران صنعت سخت‌افزار جهانی، دو کشور بیش از همه در معرض آسیب مستقیم قرار دارند: تایوان و کره جنوبی. گزارش Fitch نشان می‌دهد که کره جنوبی در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۴.۷ درصد از هلیوم مورد نیازش را از قطر تأمین می‌کرده است؛ در حالی که Barclays وابستگی تایوان به کشورهای حوزه خلیج فارس برای این ماده را در سال ۲۰۲۴ معادل ۶۹ درصد برآورد کرده است.  Samsung و SK Hynix با کنترل ۸۰ درصد از بازار HBM و ۷۰ درصد از بازار DRAM جهانی، در صورت بروز اختلال می‌توانند اثرات آبشاری گسترده‌ای در اقتصاد جهانی ایجاد کنند. انجمن صنعت نیمه‌هادی تایوان رسماً از دولت خواسته تا ذخایر استراتژیک هلیوم و LNG ایجاد کند، و نهادهای نظارتی کره جنوبی نیز بررسی اضطراری ۱۴ ماده حیاتی نیمه‌هادی با وابستگی به خاورمیانه را آغاز کرده‌اند. اما این اقدامات واکنشی هستند، نه پیشگیرانه و هیچ‌کدام وابستگی ساختاری این صنعت به تنگه هرمز را در کوتاه‌مدت برطرف نمی‌کنند. 

 منبع